Юбилейиёер-биле, эргим школавыс!
Школавыс арыннарындан…
1939 чылда Чадаананыё № 2 школазыныё таваа тургустунуп, шагдагы машина-трактор станциязыныё конторазынга орус класс ажыттынган. Оон соонда ону амгы «Белочка» уруглар садыныё оран-савазынче шилчиткен. Чылдан чылче ==реникчилер саны немежип турары-биле 1944 чылда школаны амгы прокуратураныё истелге комитединиё оран-савазынче, 1947 чылда амгы школаныё бажыёынче кожурген. 1963 чылда школаныё чартыы туттунуп, шупту 15 класс-комплектилиг апарган.
1978 чылдан тура школаныё директорунга Ооржак Николай Энчек-Кулакович томуйладып, оон удуртулгазы-биле баштайгы тыва класстар ажыттынып эгелээн. 1939-1947 чылдарда школа дугайында архив документилери эвээш болганы хомуданчыг. Шак ынчаар Чадаананыё №2 школазы республикада эё баштайгы интернационалчы каш школаныё санынче кирген. Школанын ==редилге талазы-биле эргелекчизинге Фаткулина Татьяна Петровна \р \еде ажылдап келген, Горбунова Тамара Николаевна, Шаутдинова Антонина Павловна, Галкина Татьяна Васильевна, Цыганкова Тамара Егоровна дээш оон-даа =ске салым-чаяанныг башкылар чоннуё ажы-т=лун ==редип, кижизидип келген. Ыры болгаш к\ш-культура башкызы Н.Ф.Тарановтун удуртулгазы-биле коллектив республика конкурстарынга шаёналдыг черлерни ап келген. Эё солун болгумнерниё бирээзинге авиамодель б=лг\м\ хамааржып (удуртукчузу Бочкарев Федор Абрамович), школаныё б\г\ ==реникчилериниё сонуургалын оттурган. Оон ==реникчилери кожуун, республика, чергелиг м==рейлерге 1-ги черлерни удаа-дараа ап келген.
1978-1989 чылдарда к\ш-к\льтура башкызы А.А.Ойдуптун удуртулгазы-биле спортчу ориентирование сайзырап, республика, ССРЭ маргылдааларынга эки черлерни ээлеп келген: Монгуш Чечена, Хаван-оол Леонид, Санаа Инга, Монгуш Аясмаа, Байыр Урана, Ондар Ромеш, Донгак Кудажы, Монгуш Чечек дээш оон-даа оскелер хамааржыр.
Школанын доозукчуларындан Ондар Чаяна Юрьевна (2006 чылдын доозукчузу) кожууннуё иштики херектер салбырында назы четпестер талазы-биле инспектору, Тыва Республиканыё Чазааныё Грантызыныё эдилекчизи; Донгак Чаян Эрес-оолович (2009 чылдыё доозукчузу), сумо талазы-биле 2008 чылда Европаныё чемпиону, делегей чергелиг 2 дакпыр хулер медалыныё эдилекчизи, Тыва Республиканыё Чазааныё Грантызыныё эдилекчизи болганнар.
Школанын тоогузу-биле салым-чолу тудуш, аныяктарга арга-сумезин берип, ам-даа аравыста ажылдап чоруур башкыларывыска Хомушку Долзат Дагбыевна (Улус ооредилгезинин Хундулуг ажылдакчызы), Серен-оол Зоя Кууларовна (Улус ооредилгезинин тергиини), Ховалыг Тимур Опал-оолович (Улус ооредилгезинин тергиини) хамааржыр. Библиотекарь Ондар Носанмаа Намзыновна дыка хой уе дургузунда даанган ажылынга ак сеткилдиг ажылдап чоруур.
Директорувус Сат Галина Таан-ооловнанын удуртулгазы-биле амгы уеде школада 431 оореникчи, 45 башкы, оларныё иштинден дээди категорияныё 3(7%), бирги категорияныё 19(42 %), ийиги категорияныё 19(42%) база 4 (9%) аныяк башкылар ажылдап турар.Ооредилге-кижизидилге талазы-биле оралакчывыс Монгуш Олзей Кара-Сатовна (Улус ооредилгезинин Хундулуг ажылдакчызы; Куш-ажылдын хоочуну) школанын чымыштыг уулезин чуктежип, аныяк башкыларга арга-сумезин кезээде берип чоруур. Директорнун кижизидилге талазы-биле оралакчызы Ооржак Айланмаа Кавайевнанын улуг-хуузу улуг. Бо ооредилге чылында кожуун чергелиг моорейлерге: «Тажы-2010» - Монгуш Монгун-оол (8а кл) «Мистер талант» деп номинацияга, «Хамнаарак» ыры моорейинге 1-ги черни Ондар Найырал, 3-ку черни Ооржак Кежик (9б кл), «Город мастеров» моорейге 1-ги черни Монгуш Орлан (9б кл) алганнар. Оон-даа оске фестиваль, моорейлерге школанын киржилгези улуг. Оон ангыда, башкы Ооржак А.К. кожуунда география башкыларынын методиктиг каттыжыышкынын билдилиг удуртуп чоруур. Назы четпестер аразынга корум-чурум болдурбазынын талазы-биле инспектор Тулуш Чечена Сугдер-ооловнаны хоорайда хамаанчок, районда билбес кижи чок. Бо башкы хоорайнын чурттакчыларынын социал байдалын кончуг эки билир болгаш оон берге ажыл-ижин коллектив унелээр. Психолог башкы Дондук Алексей Александрович оореникчилернин сагыш-сеткилинин дулгуурун тып, берге байдалда уругларга дузаны чедирип чоруур. Школанын база бир чоленгиижи Монгуш Чечекмаа Очур-ооловна чангыс-даа хун ажылдавайн баар болза, школа ээнзирей бээр. Эрес, шудургу, оореникчи бурузунун социал байдалын, аажы-чанын эки билир хоочун башкывыска чоргаарланыр бис.
Россия Федерациязыныё Президентизиниё Грантызынга Хомушку Долзатмаа Дагбыевна (дээди категориянын математика башкызы), Сат Таисья Шалдан-ооловна (эге класс башкызы), Ч==н-Хемчик кожуун Чагырыкчызынын Грантызынга Монгуш Галина Натпит-ооловна (дээди категориянын орус дыл, чогаал башкызы; Улус ооредилгезинин Хундулуг ажылдакчызы ), Жуков Тимур Сатович (1-ги категориянын башкызы, кожуун чергелиг «Чылдын башкызы-2008» моорейнин тиилекчизи), Монгуш Марта Донгаковна ( 1-ги категориянын математика башкызы) т=лептиг болганнар.
2008-2009 ооредилге чылында республика чергелиг эртем-практиктиг конференцияга дараазында оореникчилер идепкейлиг киришкеннер: Ооржак Кежикмаа 2-ги черни (удуртукчузу Куулар Долаана Викторовна), Дулуш Радмила, Тулуш Айыран, Ооржак Айгуль 3-ку (11 кл, удуртукчу башкызы Сат Оксана Тулушевна,),черни ээлээннер.
2009-2010 ооредилге чылында кожуун чергелиг ==реникчилерниё олимпиадазынга ортумак школа ниитизи-биле 2-ги черни, эге школа 3-ку черни ээлээн.
Школанын «Херел» аттыг элээдилер клувунда (удуртукчузу Монгуш Чейнеш Дамчат-ооловна) ниитизи-биле 261 оореникчи хаара туттунуп, 7 ангы хевирнин болгум-секцияларынче барып турар. Башкылар Ховалыг Тимур Опал-оолович,Ондар Алексей Комбуевич, Монгуш Алефтина Сергеевна,Метке Адыг-оол Николаевич удуртулгазы-биле уруглар кожууннун маргылдааларынга шанналдыг черлерни кезээде чаалап ап чоруурлар. Чаа ажылдап келген башкы Монгуш Арина Михайловна танцы-самга сундулуг уругларны ооредип, «Душа танца» деп болгумну ажыдып алган. Хоорай хунунге тураскааткан танцы моорейинин туннелинде школанын башкылары А.ММонгуш, А.Н.Метке А.Н.1-ги черни чаалап алганы оорунчуг. Арина Михайловнанын удуртулгазы-биле кожууннун «Вдохновение» моорейинге уруглар идепкейлиг киришкеш, тускай шанналды алганнар.
Куулар Владимир Хуналдаевичинин удуртканы «Саглай» аттыг ансамбли «Устуу- Хурээ 2009» делегей чергелиг фестивальга тускай шанналды алганнар.Бо ансамбль- Улустун хоомейжилери Манчакай Сат, Маржымал Ондарнын адынга тураскааткан чыл санында эртип турар республика конкурстарынын идепкейлиг киржикчилери, тиилекчилери. Оон ангыда, Куулар В.Х. чазанырынга сонуургалдыг оореникчилери республикада чыл санында болуп эртип турар «Чонар-Даш» конкурузунга доктаамал коску черлерни ээлеп, школанын адын бедик тудуп келгеннер.
Математика, физика башкылары Хомушку Долзат Дагбыевна, Сат Галина Таан-ооловна, Ховалыг Эремаа Оюуевна, Монгуш Марта Донгаковна, Сат Надежда Ак-Саловна - оларнын оореникчилери Пермь хоорайда болуп турар чемпионаттыё олимпиадазынга идепкейлиг киржип, шаёналдыг черлерни ээлээннер. Хомушку Д.Д., Сат Г.Т., Ховалыг Э.О. бо башкылар чаёгыс аай к\р\не шылгалдаларында (ЕГЭ) болгаш мониторинг т\ёнелинде коргузуглери эки бооп, шалыёынга немелде т=левирни ап турарлар.
Орус дыл, чогаалды хоочуннар О.К.-С.Монгуш, Г.Н.Монгуштан ангыда, Седен-оол Б.С.-Б., Куулар А.Б. олар башкылап чоруурлар. Аныяк башкы Айлан Борисовна кожуун чергелиг «Чылдын башкызы» деп конкурска киришкеш, «Тиилелгеже чуткул» деп атка толептиг болган. Тыва бижиктин 80 хар оюнга уткуштур школанын башкыларынын аразынга болган (тыва дыл башкыларындан ангыда) диктант моорейинге база «Эн эки кабинет» деп конкурска 1-ги черлерни орус дыл, чогаал башкызы Седен-оол Белекмаа Седи-Базыровна алган. Улуг башкы Галина Натпит-ооловна бодунун тургузуп алганы «Язык в речевом общении» деп программазын орус дыл кичээлдеринде ажыглап, арга-дуржулгазын аныяк-оскенге дамчыдып чоруур.
Эге школада 7 класс комплект бар. Х=й чылдарда мергежилинге бердинген, \ре-т\ёнелдиг ажылдап чоруур хоочун башкыларга Монгуш Зоя Дамдыновна, Сат Таисья Шалдан-ооловна, Донгак Майя Дакар-ооловна хамааржыр. Монгуш З.Д. «Информатика в играх и задачах» деп бодунун программазын болгум ажылы-биле холбап, эрттирип турар. Донгак М.Д. –толептиг иелернин бирээзи, уруглары Чаян, Чодураа спорттун бедиинче ундуруп, кезээде деткип чоруур; школанын профком ажылын база эге школанын коллективин эки удуртуп чоруур. Оон ангыда, \ж\к билбес бичии чашты ==редип, кижизидип, эки ажылдап чоруур башкыларывыскаМонгуш Урана Кан-ооловна, Ондар Айдыс Владимировна, Монгуш Чодураа Хапын-ооловна, Монгуш Алдынмаа Алексеевна, Куулар Кара-Кат Кирововна, Монгуш Ольга Кара-ооловна хамааржыр. Эге школада англи дылды 2-ги класстан тура ==редип турары ==р\нч\г.
Школавыста 2 даштыкы дыл башкылары бар. Куулар Херелмаа Доктугуевна, 1-ги категорияныё башкызы, Абаканныё к\р\не институдун дооскан. Куулар Х.Д. башкы ажылы-биле кызыгаарланмайн, делегейниё аёгы-аёгы чурттарында даштыкы эштери-биле интернет дамчыштыр чагаалажып, арга-дуржулгазын солчуп ажылдап турар: поляктар Ивона , Мариуш, Агнезка, англи Мелком Мэткюс дээш оон-даа =скелер бо башкыныё чалалгазы-биле Тывага кээп, оон бойдус байлаан чарашсынып коргеннер. Куулар Х.Д. интернет дамчыштыр болгум ажылын чорудуп турар. Куулар Василий Баазанович 1-ги категорияныё даштыкы дыл башкызы, Иркутсткинин к\р\не университедин дооскан. Кичээлдеринин шынары бедик, сагыш човангыр, хундулээчел башкывыс. География, биологияны школага ур чылдарда ооредилге-кижизидилге талазы-биле директорнун оралакчызы бооп ажылдап келген Артаа Салбакай Калибровна,Сат Оксана Тулушевна эрттирип турар; бо башкыларнын оореникчилери чыл санында моорейлерге коску черлерни ээлеп келген. Бо башкылар сагынгыр, тывынгыр,бир-ле чаа чуулду тып алган чоруур;оореникчилерин колдуу шинчилел методу-биле ооредип чоруурлар. Чаа ажылдап келген аныяк башкы Кара-Сал Аида Сергеевнанын(химия) чугле эртеминге эвес, клазынга негелдези улуг.
Кажан школа орус-тыва класстарлыг апарганда, тыва дыл, чогаалдын чажыттарынга болгаш уругларнын сос-домаа чечен-мерген болурунга дыка хой тыва дыл,чогаал башкылары ажылдап чорааннар: Донгак Бичекей Ак-ооловна, Ооржак Раджина Анай-ооловна, Куулар Клара Ендан-ооловна, Монгуш Александра Мандыковна, Монгуш Клара Чынзааевна, Серен-оол Зоя Кууларовна, Монгуш Надежда Олеговна болгаш Идам-Сурун Орланмаа Обусовна хамааржыр. Амгы уеде школада тыва дыл, чогаалды хоочун башкы Ховалыг Майя Монгешовнанын удуртулгазы-биле аныяк башкылар Шилова Чаяна Чадамбаевна, Куулар Айлан Ивановна, Куулар Чодураа Сергеевна башкылап чоруурлар. 2010 чылда кожуун чергелиг «Чылдын башкызы» деп моорейге Шилова Ч.Ч. 3-ку черни ээлээн. Тоогу башкылары Т.С.Жуков , Т.О.Ховалыгнын оореникчилеринин чангыс аай куруне экзаменнеринде (ЕГЭ) когргузуглери бедик, олимпиада, моорейлерде доктаамал шанналдыг черлерни ап келгеннер. Жуков Т.С. чугле эртеминге эвес, бодуну алган клазынга негелделиг, оореникчилери дээш кезээде сагыш човап чоруур башкыларнын бирээзи.Куш-ажыл башкылары Сат Аяна Конгар-ооловна, Ойнарова Урана Сугдер-ооловна уругларнын янзы-буру фестиваль, моорейлерге кедер идик-хевин дааражып, улуг дузаны чедирип, школанын хой-ниити ажылынга идепкейлиг киржип чоруурлар. Бо ооредилге чылы бистин эртем-билиг уявыста онзагай байырымныг чыл; ынчангаш школанын ажыл-ишчи коллективинге Башкы чылын таварыштыр чогаадыкчы чедиишкиннерни кузеп каалынар.
Чаяна Шилова.
Школанын директорлары:
1. 1939-1947ч. – Шикин Владимир Петрович
2. 1947-1955ч – Гордеев Александр Ильич
3. 1955-1964ч – Барахтаев Николай Александрович
4. 1964-1966ч – Монгуш Дадар-оол Аякаевич
5. 1966-1975ч – Барахтаев Николай Александрович
6. 1975-1978ч – Стрельцова
7. 1978-1984ч – Ооржак Николай Энчек-Кулакович
8. 1984-1985ч – Лесовой Валерий Николаевич
9. 1985-1989ч – Хомушку Долзатмаа Дагбыевна
10. 1989-1991ч – Ооржак Чыргал Доржуевич
11. 1991-1992ч – Монгуш Алдын Дилгижекович
12. 1992-1993ч – Ооржак Вера Дагбааевна
13. 1993-1994ч – Кокова Галина Павловна
14. 1994-1997ч – Мортуй-оол Клара Шагдыровна
15. 1997-1998ч – Ховалыг Тимур Опал-оолович
16. 1998-2000ч – Самбала Мерген Шимитович
17. 2000-2004ч – Ооржак Чыргал Доржуевич
18. 2004-2006ч – Монгуш Надежда Олеговна
19. 2006-2007ч – Ховалыг Тимур Опал-оолович
20. 2007ч эгелеп Сат Галина Таан-ооловна
Башкывыска Бистин башкывысты Куулар Владимир Хуналдаевич дээр. «Саглай» ансамблин элээн чыл удуртуп чоруур.Ол бисти сыгыртып-хоомейлээринге, хомустаарынга ооредип , эки кижилер болзун деп чагып-сургап чоруур. Барган черивиске-ле шанналды черлерни ап, школавыс адын сыкпайн чоруур бис. Башкывыс хундулээчел, дузааргак,кызымакай болурга, бис база ону дозексээр бис. Башкылар чылы-биле башкывыска 100 чыл чедир чурттаарын, кан дег кадыкшылды кузедивис.
Оореникчилери Монгуш Монгун-оол, Радомир Дулуш,Ондар Оттук болгаш оскелерден.